Phòng, chống HIV/AIDS được đưa lên bàn nghị sự của Ban Chỉ đạo Tây Bắc

Thực hiện Chương trình công tác năm 2011, ngày 13/01/2012, tại Yên Bái, Ban Chỉ đạo Tây Bắc đã tổ chức Hội nghị Tổng kết công tác năm 2011 và triển khai nhiệm vụ công tác năm 2012 dưới sự chủ trì của Ông Nguyễn Xuân Phúc, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo Tây Bắc.

Tham dự Hội nghị có các vị lãnh đạo Cơ quan Chuyên trách của Ban Chỉ đạo; các vị thành viên kiêm nhiệm là lãnh đạo các Bộ, ban, ngành và lãnh đạo các tỉnh trong khu vực; lãnh đạo và chuyên viên các Vụ và Văn phòng Ban Chỉ đạo và các vị đại biểu mời gồm đại diện Văn phòng Trung ương Đảng, Văn phòng Chính phủ, Ban Chỉ đạo Tây Nguyên, Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ, Thường trực tỉnh ủy Yên Bái, lãnh đạo Cục Phòng, chống HIV/AIDS, Bộ Y tế… cùng đại diện các cơ quan thông tấn báo chí ở trung ương và địa phương.

Phát biểu chỉ đạo Hội nghị, sau khi đánh giá cao nhưng thành tựu kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng mà các địa phương trong khu vực đã đạt được trong năm 2011, Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng vẫn còn nhiều khó khăn thách lớn cần phải có rất nhiều nỗ lực để vượt qua, trong đó vấn đề giáo dục, y tế, đặc biệt là ở cấp cơ sở còn nhiều khó khăn, bất cập; vấn đề ma túy, dịch HIV/AIDS vẫn tồn tại và có xu hướng tăng nhưng chưa được quan tâm đúng mức… Trong nhiệm vụ công tác năm 2012, bên cạnh việc tiếp tục thúc đẩy việc thực hiện các mục tiêu phát triển, Phó Thủ tướng nhấn mạnh phòng, chống ma túy, phòng chống HIV/AIDS cần được các tỉnh trong khu vực xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và cần có những biện pháp phòng, chống một cách có hiệu quả.

Theo “Báo cáo công tác phòng, chống HIV/AIDS các tỉnh Tây Bắc” của Bộ Y tế được phát hành tại Hội nghị thì tình hình dịch HIV/AIDS ở các tỉnh khu vực Tây Bắc là rất đáng lo ngại. Tính đến ngày 30/11/2011, số người nhiễm HIV còn sống được báo cáo tại các tỉnh thuộc Ban Chỉ đạo Tây Bắc (bao gồm 13 tỉnh là: Điện Biên, Sơn La, Yên Bái, Bắc Kạn, Cao Bằng, Lai Châu, Lào Cai, Phú Thọ, Nghệ An, Lạng Sơn, Hà Giang, Hòa Bình, Thanh Hóa) là 38.015, trong đó 7.780 người đã chuyển sang giai đoạn AIDS. Có 97% số quận/huyện, 33% số xã/phường trong khu vực báo cáo phát hiện người nhiễm HIV. Số người nhiễm HIV còn sống của khu vực Tây Bắc đứng thứ 3 so với các khu vực khác trong cả nước (Miền Đông Nam Bộ: 63.800, Đồng bằng Bắc Bộ: 44.088). Số trường hợp HIV mới được phát hiện của các tỉnh khu vực Tây Bắc từ năm 2010 đến nay là cao nhất so với các khu vực khác trong cả nước.

Trong danh sách 10 tỉnh có số nhiễm HIV còn sống cao nhất thì có 4 tỉnh thuộc khu vực Tây Bắc gồm: Sơn La, Nghệ An, Thanh Hóa, Điện Biên.

Tỷ lệ mắc HIV trên 100.000 dân ở các tỉnh Tây Bắc là 270/100.000 dân, cao hơn mức trung bình cả nước và đứng thứ 2 so với các khu vực khác (sau khu vực Miền Đông Nam Bộ).

Trong khi đó, các yếu tố nguy cơ gây bùng nổ dịch ở khu vực này vẫn đang tồn tại, thậm chí có những yếu tố nguy cơ tăng cao. Theo kết quả giám sát trọng điểm, dù chiều hướng dịch HIV trong nhóm nghiện chích ma túy của khu vực này cũng đang có xu hướng giảm (24,2% năm 2006 giảm xuống 18,4% năm 2011), tương tự như xu hướng giảm chung của toàn quốc, nhưng nếu so sánh với các khu vực khác, tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm nghiện chích ma túy khu vực Tây Bắc là cao nhất (năm 2011, tỷ lệ chung của toàn quốc là 13,4%, khu vực Đông Nam Bộ là 18,3%, Duyên Hải miền Trung là 5,8%). Kết quả điều tra hành vi và huyết thanh học thực hiện năm 2009 (IBBS) trên nhóm nghiện chích tại một số tỉnh khu vực Tây Bắc cũng cho thấy tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm này rất cao, gấp hơn hai lần so với mức trung bình của toàn quốc (56% tại Điện Biên, 36,5% tại Yên Bái, 30,1% tại Sơn La, 24,3% tại Nghệ An và 21,7% tại Lào Cai). Một nghiên cứu của Bộ Y tế cũng đã cho thấy cùng với tỷ lệ nhiễm HIV cao, tỷ lệ nhiễm vi rút viêm gan B, C cũng đặc biệt cao trong nhóm nghiện chích ma túy (83,6% ở Hòa Bình, 82,4% ở Bắc Kạn).

Nguy cơ bùng nổ dịch trong nhóm nghiện chích ma túy còn được cảnh báo trong các điều tra hành vi khi tỷ lệ dùng chung bơm kim tiêm trong 6 tháng qua của nhóm này dao động từ 23,7% tại Điện Biên đến 35,3% tại Lào Cai (IBBS 2009), cao hơn hai lần so với mức 12% ở Hà Nội. Tỷ lệ người nghiện chích ma túy thường xuyên sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục với phụ nữ bán dâm vẫn còn ở mức độ thấp, thấp nhất là ở Điện Biên 48,4%, cao nhất là ở Yên Bái những cũng chỉ đạt 71,6%. Trong khi đó, tỷ lệ thường xuyên sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục với vợ, người yêu của nhóm người nghiện chích ma túy ở đây đều thấp hơn 40%. Đặc biệt, tỷ lệ người nghiện chích ma túy nhiễm HIV không sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục rất cao (ở Điện Biên 73,3% không sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục với phụ nữ bán dâm và 51,8% không sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục với vợ/người yêu).

Theo kết quả giám sát trọng điểm trên nhóm phụ nữ bán dâm, tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm này năm 2011 ở Tây Bắc là 4,5%, cao hơn tỷ lệ chung của toàn quốc (2,9%) và chỉ thấp hơn tỷ lệ của khu vực Đồng bằng Bắc Bộ (5,2%). Tỷ lệ phụ nữ bán dâm không thường xuyên sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục với người mua dâm dao động từ 15% đến 50%; khi quan hệ tình dục với chồng, người yêu là từ 70% đến 90%. Cùng với hành vi quan hệ tình dục không an toàn, hành vi sử dụng ma túy cũng cảnh báo nguy cơ nhiễm HIV trong nhóm phụ nữ bán dâm (tỷ lệ sử dụng ma túy ở phụ nữ bán dâm tại Sơn La là 12,3%).

Nguy cơ lây lan dịch từ các nhóm có hành vi nguy cơ cao sang nhóm bạn tình là rất lớn khi hiểu biết đúng của người dân về HIV chỉ đạt khoảng 50%, đặc biệt hiểu biết của nhóm đồng bào dân tộc thiểu số rất thấp (5% tại Cao Bằng, 23,6% tại Thanh Hóa) và có tới 92% đồng bào dân tộc thiểu số (điều tra tại Sơn La) chưa bao giờ sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục…

Phó Thủ tưởng Nguyễn Xuân Phúc phát biểu chỉ đạo Hội nghị

Toàn cảnh Hội nghị